พ่อค้าสองคนอาศัยในเมืองใหญ่เมืองหนึ่ง คนหนึ่งเป็นยิว คนหนึ่งนับถือศาสนาคริสต์ ทั้งคู่ขายเพชรพลอย ถึงเขาจะเป็นคู่แข่งแต่ก็เป็นเพื่อนกัน วันหนึ่งกษัตริย์ออกพระราชกฤษฎีกาให้ชาวยิวออกจากแผ่นดิน พวกยิวมีเวลา 2วัน เท่านั้นที่จะต้องเดินทางออกไป

พ่อค้าชาวยิวคร่ำครวญด้วยความทุกข์กับเพื่อนชาวคริสต์ “เป็นไปไม่ได้เลยที่เราจะขนเพชรพลอยไปด้วย เพราะเรายังไม่รู้เลยว่าจะไปอยู่ที่ไหน ท่านคิดว่าถ้าเอาเพชรพลอยไปด้วยจะปลอดภัยไหม เราจะทำอย่างไรดี”

“ทิ้งว้ให้เราดูแลสิ” พ่อค้าชาวคริสต์พูด “พระราชกฤษฎีกานี้คงใช้อยู่ไม่นานหรอก แล้วท่านจะได้กลับมาใหม่ เราให้คำมั่นสัญญาต่อหน้าพระเจ้าว่า เราจะเก็บรักษาเพชรพลอยของท่านจนกว่าท่านจะกลับมา”

พ่อค้าชาวยิวรู้สึกโล่งอก เขาฝากเพชรพลอยของเขาทั้งหมดไว้กับเพื่อนชาวคริสต์ก่อนที่เขาจะรีบออกจากเมือง

หลายปีผ่านไปกษัตริย์ก็สิ้นพระชนม์โองการแรกของโอรสผู้ขึ้นครองราชย์ใหม่คือการยอมให้ยิวกลับมาพ่อค้าชาวยิวไม่เคยติดต่อกับเพื่อนของเขาเลยนับตั้งแต่เขาต้องลี้ภัยไป เขากลับมาในเมืองโดยไม่รู้ว่าจะพบใหครบ้าง ไม่รู้ว่าเพื่อนของเขาจะยังมีชีวิตอยู่หรือไม่ และเขายังจะรักษาคำพูดและเก็บเพชรพลอยไว้ครบถ้วนไหม

ทุกสิ่งทุกอย่างดูเปลี่ยนแปลงไปมากสำหรับพ่อค้าชาวยิวในขณะที่เขาเดินไปในเมืองที่เขาเคยเรียกว่าบ้าน เขารู้สึกกังวลเมื่อไปถึงย่านที่เคยอาศัยอยู่ และยิ่งตื่นตระหนกเมื่อมองเห็นร้านของเพื่อนซึ่งครั้งหนึ่งเคยโอ่อ่าสมฐานะพ่อค้าผู้ร่ำรวยมหาศาลขณะนี้เหลือเพียงร้านเก่าๆ แทบจะพังทลาย บ้านของเพื่อนที่อยู่ใกล้ๆก็อยู่ในสภาพที่ทรุดโทรม

“เราหมดตัวแล้ว” เขาร้องเสียงดัง “ธุรกิจของเราไม่เหลือแล้ว เพื่อนของเราก็หายไปด้วย”

ขณะนั้นชายชราคนหนึ่งเดินออกมาจากร้านเก่าๆ นั้นเขาคือพ่อค้าชาวคริสต์ เขาพูดว่า “หลังจากท่านจากไป ร้านของเราก็ถูกไฟไหม้ เราสิ้นเนื้อประดาตัว และมีชีวิตอยู่อย่างยากจนมาตลอด”

“ทำไมท่านไม่ใช้เพชรพลอยของเราเพื่อตั้งต้นชีวิตใหม่พ่อค้าชาวยิวถาม “ท่านมีเพชรพลอยของเราอยู่ในมือแล้ว”

“เราไม่กลัวการสูญเสียทรัพย์สินเงินทอง” เพื่อนชาวคริสต์ตอบ “แต่เราไม่ต้องการสูญเสียความสัตย์ซื่อที่เคยสัญญาไว้กับท่านต่อหน้าพระเจ้าว่าจะรักษาเพชรพลอยของท่าน และเราก็รักษาไว้จนบัดนี้ ทรัพย์สมบัติของท่านยังอยู่ครบถ้วนในห้องใต้ดิน”

ภายในสัปดาห์นั้น พ่อค้าชาวยิวเปิดร้านใหม่ เขาแบ่งปันสมบัติของเขาให้เพื่อนผู้ซื่อสัตย์ พ่อค้าชาวยิวและพ่อค้าชาวคริสต์อาศัยอยู่ด้วยกันแบบพี่น้องจนวาระสุดท้ายของชีวิต”

เงินทอง เพชรนิลจินดายังมีค่ารไม่เทียบเท่ามิตรแท้